Huế – Lịch sử hình thành và phát triển Huế

Lịch sử hình thành và phát triển Huế

Huế – Có một thành phố thơ mộng, với cảnh đẹp hữu tình, non sông, nước biếc. Thành phố ấy, không chỉ dừng lại ở cảnh vật, mà thành phố ấy, từng một thời, là vị trí kinh đô của nước nhà Việt Nam, thời phong kiến. Hiện nay, đây là thành phố trung tâm của miền Trung, của vùng Tây Nguyên, của cả nước, về y tế, văn hóa, du lịch, giáo dục, khoa học công nghệ. Đó là thành phố Huế.

Huế được hình thành như thế nào

Từ hàng ngàn năm trước, Thừa Thiên- Huế, từng là địa bàn cư trí của nhiều người. Minh chứng là, các nhà khảo cổ đã tìm thấy, những dấu tích, chứng minh con người đã tồn tại, sinh sống ở mảnh đất ấy, từ trên dưới 4000 năm đến 5000 năm. Như các di vật, rìu đá, đồ gốm, được tìm thấy ở các xã Hồng Hạ, Hồng Thủy.

Hay những di tích, thể hiện nền văn hóa cổ xưa, nền văn hóa Sa Huỳnh, được tìm thấy ở di tích Cồn Ràng, thuộc huyện Hương Trà, tình Thừa Thiên- Huế. Hay những di tích, mang nét văn hóa Đông Sơn, được thể hiện rõ nét, qua hình ảnh chiếc trồng đồng loại 1, các nhà khảo cổ phát hiện ra ở Phong Mỹ, Phong Điền.

Huế
Huế

Trước khi được gọi cái tên là Huế, vùng đất này đã trãi qua nhiều tên gọi khác, với hoàn cảnh lịch sử khác nhau.

Trước tiên là tên gọi Thuận Hóa. Năm 1306, công chúa Huyền Trân của Đại việt, được gả cho vua Chiêm ( tên gọi là Chế Mân). Nhà trai dâng sính lễ, trong đó có hai vùng đất, là Châu Ô và Châu Lý (ngày nay, là Quãng Nam và Quãng Trị). Sau đó, vua Trần Anh Tông đổi tên hai vùng đất đó, thành châu Thuận và châu Hóa. Nhưng đến thời nhà Hậu Lê, lại gộp hai vùng đất lại thành một, và đặt tên là Thuận Hóa.

Khi đến thơi nhà Minh, thì vùng đất Thuận Hóa được lên thành phủ. Và vẫn để tên là Thuận Hóa. Trong đó, Thuận có nghĩa là thuận lợi, suôn sẻ, còn từ Hóa, có nghĩa là thay đổi theo hướng tốt đẹp hơn.

(Vào thời vua Lê Thánh Tông, Thuận Hóa được đặt làm thừa tuyên.)

Người dân địa phương gọi vùng đất Thuận Hóa, chỉ dung một từ Hóa, để thấy sự thân thuộc, gần gũi, đơn giản và tiện gọi. Tuy nhiên, do đặc điểm ngữ âm của người địa phương, từ Hóa khi phát âm, bị lệch âm, Hóa thành Huế. Nên có thể hiểu, tên gọi Huế, chính là âm đọc trại của Hóa trong từ Thuận Hóa. Sự thay đổi từ vần “oa” sang vần “uê”.

Hay lại có ý kiến khác cho rằng, Huế bắt nguồn từ tiếng Chăm, trong phát âm người Chăm, “Huế” có nghĩa là thơm. Bởi vì xứ Huế, có dòng Hương giang, mang hương thơm tụ về. ( Trích trong cuốn Huế- Cõi đất thơm của tác giả Mai Khắc Ứng.

Vậy là tên gọi Huế xuất hiện từ đây.

Vẻ đẹp Huế
Vẻ đẹp Huế

Năm 1626, Huế được đổi từ Dinh trở thành Phủ, dưới sự quản lý của chúa Nguyễn Phúc Nguyên, dung Huế để chuẩn bị cho việc chống lại quân Trịnh.

Năm 1636, Huế trở thành phủ của Chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan.

Năm 1687, Chúa Nghĩa Nguyễn Phúc Thái ngự trị tại Huế, chọn vùng đất Huế làm phủ .

Năm 1712, Chúa Minh Nguyễn Phúc Chu chọn Huế làm nơi đặt phủ.

Năm 1738, Vũ Vương Nguyễn Phúc Khoát cầm quyền, chọn Huế làm nơi đặt phủ.

Năm 1788, Nguyễn Huệ chọn Huế là kinh đô của nhà Tây Sơn.

Huế vẫn được chọn làm kinh đô  dưới triều nhà Nguyễn.

Năm 1802 đến năm 1917, từ triều vua Gia Long đến triều vua Minh Mạng, kinh thành Huế còn được xây dựng thêm những công trình phục vụ những nhu cầu khác như: sinh hoạt, tín ngưỡng, giải trí. Một trong các công trình nổi tiếng, vẫn còn tồn tại cho đến thời này là Văn Miếu, Quốc Tử Giám, Hổ Quyền, khu lăng tẩm vua chúa, chùa thiên Mụ.

Năm 1917, Huế mở ra con đường mới, làn gió mới, từ Châu Âu thổi vào.

Theo hiệp ước Patenotre, được ký vào năm 1884, xuất hiện những công trình của người Pháp xây dựng như  tòa Khâm Sứ Trung Kỳ, dinh Công sứ, nhà Đèn, khu phố Tây.

Năm 1916, vua Duy Tân chống đối Pháp, nên bị bắt và lưu đày ở đảo. Sau đó, vua Khải định lên ngôi. Ông bắt đầu cải tạo và xây dựng theo phong cách và vật liệu mới. tiêu biểu là mộ vua Đồng Khánh, An Định cung.

Vị vua cuối cùng của thời kỳ phong kiến, vua Bảo Đại, đã kết thúc thời kỳ thịnh vượng, bắt đầu cho một thời kỳ mới, thời kỳ khủng hoảng.

Giai đoạn từ tháng 2 năm 1947 sau 1975, là thời kỳ khốc liệt, do bơm đạn, chiến tranh, đã làm Huế bị tổn thương nặng nề. Pháp quay trở lại Đông Dương, cộng với sự can thiệp của Mỹ, các phe tham chiến trong chiến tranh thế giới. một loạt các công trình bị càn quét ác liệt. Bom đạn đã tàn phá các công trình, thiêu rụi tất cả những gì tồn tại.Như điện Cần Chánh, cầu Trường Tiền, khu Lăng Tẩm….

Không chỉ là tác động tiêu cực của con người, mà trong giai đoạn này, thiên nhiên cũng trở mình, gây nên trận lũ lớn, kiến Huế tổn thương nặng nề. Tiêu biểu là trận lũ năm 1953 và 1971.

Để khôi phục lại sự thịnh vượng của Huế, năm 1981, UNESCO đã kêu gọi và vận động quốc tế giúp di tu và tôn tạo những công trình của Huế. Năm 1982, đã thành lập ra nhóm Huế- UNESCO, để phục hồi, cứu vãn và hồi sinh những công trình của Huế.

Sau bao nhiêu sự tấn công ác liệt của bom đạn, Huế đã chuyển mình từ một phủ, thành đô của các vua, sang thành phố mộng mơ, thơ mộng như thế nào?

Ngày 20 tháng 10 năm 1898, dưới sự chỉ đạo và phê duyệt của khâm sứ Trung Kỳ với triều đình Huế, xét thấy, cần phải có một đô thị. Bởi vì, ngay trong giai đoạn này, xứ Huế và cả Trung kỳ là nới chậm phát triển về kinh tế công- thương nghiệp.

Lịch sử phát triển Huế
Lịch sử phát triển Huế

Ngày 30 tháng 08 năm 1899 đã thành lập thị xã Huế.

Sau ngày 2 tháng 9 năm 1945, chính phủ lâm thời Việt Nam sắp xếp và cải tiến bộ máy nhà nước Việt Nam lâm thời. Huế được chọn làm tỉnh lỵ, với tên gọi là tỉnh  Bình Trị Thiên. Gồm có 11 phường: Phú An, Phú Cát, Phú Hiệp, Phú Hòa, Phú Thuận, Tây lộc, Thuận Hòa, Thuận lộc, thuận Thành, Vĩnh Lợi, Vĩnh Ninh.

Ngày 11 tháng 09 năm 1981, sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, hành phố Huế có 10 phường và 23 xã.

Ngày 30 tháng 06 năm 1989, thành phố Huế trở lại thành tỉnh lỵ Thừa Thiên Huế.

Ngày 24 tháng 09 năm 1992,sau bao nhiêu cố gắng, Huế được công nhận là đô thị loại II.

Sau 10 năm, tức là năm 2005, ngày 24 tháng 08. Huế được Thủ tướng Chính phủ công nhận là đô thị loại I.

Cho đến thời điểm hiện tại, Huế có 27 phường. Và là thành phố trực thuộc tỉnh không có xã trực thuộc.

Cũng như các thành phố khác, nền kinh tế của thành phố Huế phát triển nhất, là du lịch. Bởi vì, đặc trưng của phong cảnh Huế là nơi thơ mộng, hữu tình, non xanh, nước biết. Thế nên, các trung tâm thương mại, siêu thị, chợ hình thành và phát triển rộng, quanh khắp các điểm du lịch. Như chợ Đông Ba, chợ Tây Lộc, chợ An Cựu.. phân bổ dọc bờ sông Hương.

Ngoài những ngành công nghiệp không khói, những ngành công nghiệp truyền thống về sản xuất, may vá được duy trì ở mức ổn định.

Với đặc điểm hình thành xứ Huế, những ảnh hưởng của các vương triều thời phong kiến, đã hình thành nên văn hóa của Huế có một bề dày lịch sử. Bề dày lịch sử của Huế kéo dài gần 7 thế kỷ, làm cho Huế có một nền văn hóa vô cùng đặc sắc và phong phú. Sự phong phú và đặc sắc được thể hiện rõ nét qua từng tập tục, thuần phong, lề lối gia đình. Hay sự đặc sắc, phong phú trong những tác phẩm nghệ thuật văn học, âm nhạc.

Nhờ vị trí đắt đỏ, thuận lợi, hợp ý trời. Huế có một bề dày là thành đô của các vua chúa. Thế nên, Huế may mắn có được cho riêng mình những công trình đồ sộ, công phu như: Quần thể di tích Cố đô Huế, quần thể di tích Huế. Sự trau chuốt, khéo léo, tinh xảo không chỉ thể hiện trong những công trình của các vua, mà còn ăn sâu vào những công trình riêng của các gia đình người Huế. Tạo nên cho thành phố Huế, với những ngôi nhà cổ kính, xưa, cho ta cảm giác như về lại ký ức cổ kính mà khó có thành phố nào có được.

Hay sự cổ kính của Huế còn được thể hiện chỉnh chu qua từng bộ trang phục của người Huế. Từ thời các vua chúa, triều đình đã đưa ra những quy tắc ăn mặc. “Đàn bà áo có cổ, cổ đứng, áo hai bên nách khâu kín liền, không được xé mở. Chỉ duy nhất là đàn ông, được mặc áo cổ tròn.

Thế nên, ở Huế phát triển áo dài ngũ thân. Hay áo dài nón lá.

Cũng như kiến trúc, văn hóa, phong tục tập quán. Âm nhạc của Huế cũng đậm đà nét văn hóa của triều đình, vua chúa. Bắt nguồn từ cung đình thời Lê, và phát triển đến triều Nguyễn. Lễ nhạc cung đình đã phát triển thành hai loại hình đại nhạc và Nhã nhạc, hay ta có thể gọi chung là Nhã nhạc cung đình Huế.

Với những quy tắc cung đình, âm nhạc và sự vận động trong âm nhạc đã tạo nên những vũ khúc cung đình. Thể hiện kỹ xảo, kỹ thuật múa hát của cung đình thời bấy giờ. Cũng như là văn hóa của người Việt Nam trong thời đại bây giờ.

Có một chiếc cầu nối giữa nhạc cung đình và nhạc dân gian, mà ta hay gọi là ca Huế. Ca Huế thể hiện đậm đà sắc thái địa phương, bởi đặc trưng tiếng nói và giọng nói của người Huế.

Dưới thời các chúa Nguyễn, triều đình Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tuồng phát triển. Tuồng được xem là quốc kịch.

Chính những đặc trưng của các vương triều, ảnh hưởng từ cung đình. Mà đã tạo ra một xứ Huế với nền văn hóa vô cùng đặc sắc và đạm đà nét thanh tao, của cung đình. Tạo ra những lễ hội cung đình và dân gian.

Sự ảnh hưởng của cung đình ăn sâu vào con người ở Huế, đến từng cách ăn, nếp ở. Ẩm thực Huế được chế biến công phu, tỉ mỉ, và cầu kỳ. Với lối trình bày quyến rũ, đẹp mắt, màu sắc hấp dẫn, trình bày đẹp mắt, tinh tế.

Để có thể sống trong thành đô ngày đó, người dân còn trang bị cho mình những thế võ. Võ thuật đã là một môn học ưa chuộng ở Huế, võ thuật Huế mang những nét đặc trưng rất riêng của nơi từng là kinh thành của đất nước.

Có thể nói, lịch sử hình thành Huế, vô cùng hào hung và tự hào. Bởi đây từng là nơi được chọn lựa làm thành đô của đất nước. Thật tự hào, khi ta có thể giữ gìn được vùng đất thiêng liêng này.

Leave a Comment